Hojność

Czym jest hojność?

Hojność to gotowość do dzielenia się własnymi zasobami, możliwościami, czasem i uwagą z innymi ludźmi. Może przejawiać się w bezinteresownej pomocy, wspieraniu innych i podejmowaniu działań, które przynoszą korzyść drugiej osobie.

W sporcie hojność nie musi oznaczać rezygnowania z własnych celów. Może polegać na świadomym wykorzystaniu swoich umiejętności, aby umożliwić partnerowi wykonanie zadania lub rozwijanie jego możliwości.

Zawodnik może stworzyć koledze przestrzeń, pomóc mu uwolnić się od przeciwnika, podać piłkę w korzystnej sytuacji albo poświęcić własny wysiłek na rzecz powodzenia działania partnera.

Hojność nie polega na tym, że zawsze oddajemy piłkę innym. Polega na dostrzeganiu sytuacji, w których możemy świadomie wykorzystać swoje możliwości dla drugiego człowieka.

Hojność a współpraca — ważna różnica

Współpraca polega na wspólnym działaniu prowadzącym do realizacji określonego celu. Hojność wnosi dodatkowy wymiar: gotowość do zaoferowania drugiej osobie własnych zasobów lub możliwości.

Podanie piłki może być zwykłym elementem taktyki. Może również wynikać ze świadomej chęci stworzenia partnerowi okazji do wykonania jego zadania.

Z zewnątrz oba działania mogą wyglądać identycznie. Dlatego trener powinien interesować się nie tylko wykonaniem, ale również intencją zawodnika i sposobem rozumienia sytuacji.

Dlaczego rozwijać hojność podczas treningu?

Dzieci naturalnie koncentrują się na własnych potrzebach, osiągnięciach i możliwościach. Środowisko treningowe może pomagać im stopniowo dostrzegać również potrzeby innych.

Odpowiednio zaprojektowane gry pozwalają doświadczać sytuacji, w których własne działanie umożliwia rozwój i powodzenie partnera.

Zawodnik uczy się, że może być wartościowy dla drużyny nie tylko wtedy, gdy sam zdobywa bramkę, ale również wtedy, gdy pomaga innym realizować ich zadania.

Hojność w praktyce treningowej

Jednym ze sposobów organizowania środowiska jest wyznaczenie zawodnika, na którego pozostali uczestnicy mają pracować.

Przykładowo drużyna otrzymuje zadanie stworzenia określonej liczby możliwości podania do wybranego partnera.

Zawodnicy muszą wykorzystywać ruch bez piłki, zerwanie krycia, tworzenie przestrzeni i odpowiedni moment podania.

W innym wariancie zawodnik, który zdobył bramkę, w kolejnej akcji ma pomóc wskazanemu partnerowi stworzyć dogodną sytuację strzelecką.

Takie zadania nie dowodzą jeszcze hojności. Mogą jednak tworzyć okazje do jej rozwijania, szczególnie gdy zawodnicy rozumieją znaczenie pomocy i zaczynają samodzielnie podejmować podobne działania.

Przygotowanie zawodników

1. Nauczanie

Trener wprowadza umiejętności potrzebne do pomagania partnerowi: podanie, zerwanie krycia, stworzenie przestrzeni, przyjęcie piłki czy współpracę w małej grupie.

Zawodnicy poznają konkretne detale techniczne i uczą się wykonywać je w warunkach umożliwiających skupienie na jakości działania.

2. Doskonalenie

Zawodnicy łączą nauczone umiejętności z działaniami partnera i przeciwnika.

Uczą się rozpoznawać, kiedy ich ruch, podanie lub inne działanie może pomóc koledze zrealizować określone zadanie.

3. Trenowanie

Podczas gry zawodnicy samodzielnie podejmują decyzje i wykorzystują wcześniej nauczone umiejętności.

Trener organizuje warunki sprzyjające pomaganiu partnerom, ale ogranicza ciągłe podpowiadanie.

Szczególnie ważne jest obserwowanie, czy zawodnicy zaczynają dostrzegać potrzeby innych również wtedy, gdy nie wymaga tego bezpośrednio regulamin gry. Rozwój zawodnika obejmuje nie tylko umiejętności techniczne i rozumienie gry, ale również kompetencje społeczne oraz sposób funkcjonowania w środowisku. Trener tworzy sytuacje, w których zawodnik może doświadczyć, że jego własne możliwości mają znaczenie dla innych osób.

W rozwijaniu hojności łączymy cztery obszary pracy:

• Technika: opanowanie umiejętności umożliwiających skuteczne pomaganie partnerowi.
• Środowisko: tworzenie warunków, w których zawodnicy otrzymują okazje do dzielenia się możliwościami.
• Rozumienie gry: rozpoznawanie sytuacji, w których własne działanie może pomóc drugiemu zawodnikowi.
• Psychopedagogika: rozwijanie gotowości do pomagania, uważności na potrzeby innych, inicjatywy i odpowiedzialności za własne decyzje.

Ważne jest rozróżnienie pomiędzy wykonaniem zadania wynikającego z narzuconej zasady a samodzielną decyzją o pomocy.

Zawodnik może prawidłowo wykonać polecenie trenera, nie kierując się przy tym hojnością.

Dlatego rozwój tej kompetencji warto obserwować również w swobodniejszych formach gry, gdy zawodnicy mają możliwość samodzielnego wyboru działania.

Co obserwuje trener?

• Czy zawodnik dostrzega potrzeby i możliwości partnerów?
• Czy potrafi wykorzystać własne umiejętności, aby pomóc koledze?
• Czy podejmuje inicjatywę bez ciągłego przypominania?
• Czy tworzy możliwości działania również mniej aktywnym zawodnikom?
• Czy potrafi wyjaśnić, dlaczego zdecydował się pomóc?
• Czy zachowuje równowagę między własnym zadaniem a wspieraniem innych?

Refleksja

Po zakończeniu gry trener może wykorzystać wybrane pytania:

• Komu dzisiaj stworzyłeś możliwość wykonania zadania?
• Co zrobiłeś, aby pomóc partnerowi?
• Czy była sytuacja, w której zrezygnowałeś z własnego działania, aby pomóc komuś innemu?
• Czy zauważyłeś zawodnika, który potrzebował Twojej pomocy?
• Czy potrafisz pomóc partnerowi bez oczekiwania czegoś w zamian?

Refleksja nie powinna służyć wymuszaniu deklaracji. Jej celem jest rozwijanie świadomości własnych intencji, decyzji i zachowań.

Gry rozwijające hojność

Poniższe gry wykorzystują sytuacje, w których zawodnicy tworzą możliwości działania dla innych, dzielą się odpowiedzialnością i uczą się świadomie wspierać partnerów.