Widzisz zachowanie. Ale czy wiesz, co czuje drugi człowiek?
Zawodnik popełnia błąd i spuszcza głowę. Jeden kolega uzna, że jest zły. Drugi pomyśli, że się wstydzi. Trzeci nawet tego nie zauważy. A co naprawdę przeżywa ten zawodnik? Ta gra uczy odróżniania tego, co widzimy, od tego, co jedynie przypuszczamy.
Nazwa: Co czułeś? Co zauważyłeś?
Kompetencja wiodąca: Inteligencja emocjonalna — rozpoznawanie i rozumienie emocji własnych oraz innych ludzi.
Kompetencje wspierające: Empatia, komunikacja, odpowiedzialność, refleksja.
Obszar piłkarski: Prowadzenie piłki, drybling, podanie, przyjęcie, finalizacja oraz podejmowanie decyzji w małych grach.
Grupy wiekowe: 9–12, 13–16 i 17–19 lat.
Przybory dodatkowe: Kartki, długopisy, mała tablica lub arkusz papieru, opcjonalnie przygotowane karty z nazwami emocji.
Cel gry
Cel piłkarski: Rozwijanie umiejętności indywidualnych i współpracy w małych grach, w których zawodnicy podejmują decyzje, doświadczają sukcesów i niepowodzeń oraz rozwiązują sytuacje boiskowe.
Cel psychopedagogiczny: Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i rozumienia emocji własnych oraz innych osób, z uwzględnieniem możliwych przyczyn tych emocji.
Cel poznawczy: Uczenie odróżniania obserwacji od interpretacji oraz rozumienia, że podobne wydarzenia mogą wywoływać odmienne emocje u różnych osób.
Główna zasada gry
Zawodnicy uczestniczą w zadaniach i małych grach piłkarskich. Po wybranych fragmentach trener daje im możliwość krótkiej refleksji nad tym, co przeżywali i co zauważyli u innych.
Refleksja może odbywać się w rozmowie, na kartkach, przy tablicy albo indywidualnie. Zawodnicy nie muszą publicznie opowiadać o swoich emocjach.
Ważne jest rozróżnienie trzech elementów: co się wydarzyło, co zawodnik poczuł lub zauważył oraz dlaczego jego zdaniem mogło tak się stać.
Progresja wiekowa i metodyczna
Wariant I — 9–12 lat
Główny problem: Jak rozpoznać i nazwać emocję, która pojawia się podczas gry?
Organizacja: Zadania indywidualne, współpraca w parach i gra 2 × 2 lub 3 × 3. Pole dostosowane do możliwości dzieci.
1. Nauczanie
Zawodnicy wykonują proste zadania techniczne: prowadzenie piłki, zmianę kierunku, podanie i przyjęcie. Trener zwraca uwagę na szczegóły wykonania.
Po wybranej próbie dzieci mogą wskazać na przygotowanej karcie emocję, którą odczuwały. Przykładowe nazwy: radość, złość, smutek, strach, zaskoczenie.
Trener nie ocenia emocji jako dobrych lub złych. Pomaga je nazywać i odróżniać od zachowania.
2. Doskonalenie
Wprowadzamy zadanie 1 × 1 lub 2 × 1 zakończone strzałem. Zawodnicy doskonalą poznane umiejętności w obecności przeciwnika.
Po kilku próbach trener może zapytać, jakie emocje pojawiły się podczas udanego i nieudanego działania.
Dzieci mogą zaznaczyć odpowiedź na karcie lub narysować prosty symbol. Nie muszą wypowiadać się przed grupą.
3. Trenowanie
Gra 3 × 3 na małe bramki. Zawodnicy grają na normalnych zasadach. Trener nie zatrzymuje każdej akcji, lecz wybiera momenty do krótkiej refleksji między seriami.
Po zakończeniu serii dzieci mogą wskazać jedną sytuację, w której zauważyły emocje u siebie lub partnera.
Zadanie indywidualne: Spróbuj zauważyć i nazwać jedną emocję, która pojawiła się u Ciebie podczas gry.
Refleksja: „Co poczułeś? Co się wydarzyło, zanim pojawiła się ta emocja?”
Wariant II — 13–16 lat
Główny problem: Dlaczego różni zawodnicy mogą przeżywać tę samą sytuację w odmienny sposób?
Organizacja: Gra 3 × 3 lub 4 × 4, na małe bramki albo z bramkarzami.
1. Nauczanie
Zawodnicy doskonalą podania, przyjęcia kierunkowe, drybling i finalizację. Trener koncentruje się na wybranych detalach technicznych.
Po krótkim zadaniu zawodnicy zapisują na kartce jedną sytuację oraz emocję, którą ona u nich wywołała, jeśli chcą się nią podzielić.
Można również analizować fikcyjną sytuację zawodnika, bez odnoszenia się do osobistych przeżyć uczestników.
2. Doskonalenie
Gra 3 × 2 lub 3 × 3 z aktywnym przeciwnikiem. Zawodnicy doskonalą współpracę, podejmowanie decyzji i finalizację.
Po zakończeniu serii każdy może zapisać dwie informacje: co zauważył w zachowaniu partnera oraz jakie emocje mogły się z tym wiązać.
Następnie trener wyjaśnia różnicę między obserwacją a przypuszczeniem. Na przykład: „Kolega przestał się odzywać” jest obserwacją, a „Kolega był obrażony” — interpretacją.
3. Trenowanie
Gra 4 × 4. Zawodnicy podejmują decyzje pod presją przeciwnika, doświadczają sukcesów, strat i niepowodzeń.
Po wybranej serii trener proponuje krótką refleksję. Zawodnicy mogą zapisać własne spostrzeżenia, a następnie — za zgodą zainteresowanych — porównać przypuszczenia z ich rzeczywistymi odczuciami.
Zadanie indywidualne: Zauważ jedną sytuację, w której Twoje emocje lub emocje partnera mogły wpłynąć na zachowanie. Spróbuj zrozumieć ich przyczynę.
Refleksja: „Czy to, co zauważyłeś w zachowaniu kolegi, wystarczyło, aby wiedzieć, co czuł?”
Wariant III — 17–19 lat
Główny problem: Jak rozpoznawać i rozumieć emocje pojawiające się w wymagających sytuacjach sportowych, nie wyciągając pochopnych wniosków o innych?
Organizacja: Gra 5 × 5 lub 6 × 6, z bramkarzami lub na małe bramki. Intensywność dostosowana do celu szkoleniowego.
1. Nauczanie
Zawodnicy doskonalą wybrane umiejętności techniczne: przyjęcie pod presją, podanie, prowadzenie piłki i finalizację.
Trener przedstawia przykładową sytuację meczową, na przykład zawodnika, który po nieudanym strzale przestaje podejmować próby.
Uczestnicy próbują wskazać różne możliwe emocje i przyczyny zachowania. Trener podkreśla, że nie można ustalić ich z pewnością bez dodatkowych informacji.
2. Doskonalenie
Gra 4 × 4 w ograniczonej przestrzeni. Zawodnicy doskonalą współpracę, obserwację i podejmowanie decyzji pod presją.
Po zakończeniu serii trener może poprosić o zapisanie konkretnego wydarzenia, własnej reakcji emocjonalnej i możliwej przyczyny.
W drugim etapie zawodnicy mogą zastanowić się, jak ta sama sytuacja mogła zostać odebrana przez innego uczestnika.
3. Trenowanie
Gra 6 × 6 o wysokiej intensywności. Trener obserwuje naturalne reakcje pojawiające się podczas rywalizacji.
Po zakończeniu gry zawodnicy analizują wybrane sytuacje, rozdzielając fakty, emocje i interpretacje.
Refleksja może być anonimowa lub indywidualna. Nie organizujemy publicznego oceniania emocji konkretnych zawodników.
Zadanie indywidualne: Rozpoznaj własną reakcję emocjonalną w jednej wymagającej sytuacji oraz zastanów się nad jej możliwymi przyczynami.
Refleksja: „Co rzeczywiście wydarzyło się na boisku, co wtedy poczułeś i jak zinterpretowałeś tę sytuację?”
Narzędzie dodatkowe — tablica emocji
Trener przygotowuje tablicę z trzema kolumnami:
| Co się wydarzyło? | Co czułem lub zauważyłem? | Dlaczego mogło tak być? |
|---|---|---|
| Nie wykorzystałem sytuacji bramkowej. | Rozczarowanie. | Zależało mi na zdobyciu bramki. |
| Kolega po stracie piłki przestał się odzywać. | Mógł być zły, zawstydzony albo smutny. | Nie wiem na pewno. Mogę go zapytać. |
Zawodnicy mogą wpisywać swoje uwagi na kartkach samoprzylepnych i umieszczać je na tablicy bez podpisywania. Mogą również zachować refleksję wyłącznie dla siebie.
Ważne: Anonimowa tablica nie służy do opisywania ani oceniania emocji konkretnych kolegów. Zapisujemy sytuacje bez nazwisk i informacji umożliwiających identyfikację osoby.
Alternatywa — kartka „Zauważyłem — Pomyślałem — Sprawdziłem”
To narzędzie szczególnie przydatne dla starszych zawodników. Pomaga odróżniać obserwację od interpretacji.
- Zauważyłem: Co rzeczywiście zobaczyłem lub usłyszałem?
- Pomyślałem: Jakie emocje mogły temu towarzyszyć?
- Sprawdziłem: Czy mam informacje potwierdzające moje przypuszczenie?
Jeżeli zawodnik nie może sprawdzić swojego przypuszczenia, powinien pozostawić je jako możliwość, a nie traktować jako fakt.
Obszary rozwoju
- Technika: Doskonalenie prowadzenia piłki, dryblingu, podań, przyjęć i finalizacji.
- Środowisko: Organizowanie bezpiecznych sytuacji treningowych, w których naturalnie pojawiają się różnorodne emocje.
- Rozumienie gry: Analizowanie wydarzeń boiskowych, podejmowanych decyzji i możliwych przyczyn zachowania zawodników.
- Psychopedagogika: Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i rozumienia emocji własnych oraz innych ludzi poprzez doświadczenie, obserwację i refleksję.
Co obserwuje trener?
- Czy zawodnik potrafi rozpoznać i nazwać własne emocje?
- Czy dostrzega sytuacje, które mogły wywołać określone emocje?
- Czy rozróżnia obserwowane zachowanie od przypuszczeń dotyczących emocji innych osób?
- Czy rozumie, że podobna sytuacja może wywołać różne emocje u różnych zawodników?
- Czy potrafi zastanowić się nad przyczyną własnej reakcji?
- Czy szanuje prawo innych do nieujawniania swoich przeżyć?
Refleksja zawodnika
- Jaką emocję rozpoznałeś u siebie podczas gry?
- Co mogło ją wywołać?
- Czy zauważyłeś zachowanie partnera, które mogło świadczyć o jego emocjach?
- Czy potrafisz odróżnić to, co widziałeś, od tego, co sobie dopowiedziałeś?
- Czy druga osoba mogła przeżywać tę sytuację inaczej, niż przypuszczałeś?
- Czego dowiedziałeś się o sobie lub sposobie reagowania innych?
Samoocena zawodnika
Zawodnik może odnieść się do trzech obszarów:
- Rozpoznawanie: Czy potrafiłem zauważyć i nazwać własne emocje?
- Rozumienie: Czy potrafiłem wskazać możliwą przyczynę tych emocji?
- Uważność na innych: Czy potrafiłem zauważyć zachowanie partnera bez pochopnego oceniania tego, co czuje?
Wskazówka metodyczna
Trener nie powinien traktować tej gry jako narzędzia diagnozowania emocji lub osobowości zawodników. Jej zadaniem jest rozwijanie umiejętności obserwowania, nazywania i rozumienia przeżyć.
Nie trzeba omawiać każdej sytuacji. Wystarczy jedna dobrze wybrana refleksja, która pozwoli zawodnikowi dostrzec coś, czego wcześniej nie zauważał.
Nie wszystko, co widzimy w zachowaniu drugiego człowieka, mówi nam, co naprawdę przeżywa. Zanim ocenimy, warto spróbować zrozumieć.